Ἐτικέττες

, ,

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ.jpg

Εἰκόνα τῆς τοῦ Χριστοῦ Γεννήσεως

Τοιχογραφία Ἱ.Ν.Ἁγ.Γεωργίου Κυψέλης

Διὰ χειρὸς Φωτίου Κόντογλου

Βρισκόμαστε ἀκόμη στὰ μεθέορτα τῆς μεγάλης Δεσποτικῆς ἑορτῆς τῆς Γεννήσεως τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ ἀκόμη στὰ προσκυνητάρια τῶν Ναῶν μας βρίσκεται τοποθετημένη ἡ σχετικὴ εἰκόνα. Ὡςγνωστὸν οἱ ἱερὲς εἰκόνες ἀποτελοῦν τὰ «βιβλία τῶν ἀγραμμάτων». Διηγοῦνται τὸ γεγονὸς ὄχι ὡς ἱστορικὸ ἢ συναισθηματικὰ ἀλλὰ ὡς πάνω καὶ πέρα ἀπὸ τὴν ἱστορία. Σίγουρα ὅλοι ἔχουμε προσέξει ὅτι στὴν εἰκόνα περιγράφονται διαφορετικῆς χρονικῆς περιόδου γεγονότα ὅπωςτὸ ταξίδι τῶν μάγων, στὸ ἐπίκεντρο ἡ γέννηση τοῦ Κυρίου, ἡ προσκύνηση τῶν ποιμένων στὴν φάτνη κλπ. Σημειωτέον ὅτι κατὰ τὴν ρήση τοῦ εὐαγγελιστοῦ Ματθαίου (2,11) ἡ προσκύνηση τῶν μάγων ἔλαβε χώρα στὴν οἰκία καὶ ὄχι στὸ σπήλαιο γι’ αὐτὸ καὶ ὁ αἱμοσταγὴς Ἡρώδης διατάζει τὴν σφαγὴ τῶν παιδιῶν τῆς περιοχῆς τῆς Βηθλεὲμ «ἀπὸ διετοῦς καὶ κατωτέρω» (Ματθ.2,16).

Ἰδιαίτερη ἐπισήμανση ὅμως θὰ θέλαμε νὰ κάνουμε σὲ ἕνα σημαντικὸ πρόσωπο, «πρόσωπο – κλειδὶ» θὰ λέγαμε, τὸ ὁποῖο διεδραμάτισε βασικὸ- κατ’ ἄνθρωπον – ρόλο στὸ περιγραφόμενο γεγονός. Κι αὐτὸ τὸ πρόσωπο δὲν εἶναι ἄλλο ἀπὸ τοῦ Μνήστορος Ἰωσήφ. Ὁ Ἅγ. Ἰωσὴφ ὀνομάστηκε ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία μας «Μνήστωρ» (πρβλ. Λουκ.2,5) καὶ ἔτσι μνημονεύεται καὶ στὶς ἱερὲς ἀκολουθίες, οἱ ὁποῖες εἶναι ἀφιερωμένες σ’ ἐκεῖνον, κυρίως ἡ τῆς Κυριακῆς μετὰ τὴν Χριστοῦ Γέννησιν, κατὰ τὴν ὁποία συνεορτάζεται μετὰ τοῦ Προφητάνακτος τοῦ καὶ κοινοῦ προπάτορος αὐτοῦ καὶ τῆς Θεοτόκου, δηλαδὴ τοῦ Δαβὶδ καὶ τοῦ Ἁγ.Ἰακώβου τοῦ Ἀδελφοθέου. Σημειωτέον ὅτι ὅταν δὲν μεσολαβεῖ Κυριακὴ ἀπὸ τὰ Χριστούγεννα μέχρι τὴν 1ηἸανουαρίου- ὅπως ἐφέτος – τὰ τρία αὐτὰ πρόσωπα ἑορτάζονταιτὴν 26η Δεκεμβρίου κατὰ τὸ Τυπικό μας.

Σύμφωνα μὲ τὶς σχετικὲς εὐαγγελικὲς διηγήσεις ὁ Ἅγ.Ἰωσὴφ δὲν ἀποτελεῖ τὸν σύζυγο τῆς Θεοτόκου, ἡ ὁποία εἶναι Ἀειπάρθενος, πρό, κατὰ καὶ μετὰ τόκον Παρθένος. Εἶναι ἐκεῖνος, ποὺ τὴν παραλαμβάνει ἀπὸ τὸν Ναὸ τῶν Ἱεροσολύμων καὶ λειτουργεῖ ὡς προστάτης της, εἶχαν ἄλλωστε καὶ πολὺ μεγάλη διαφορὰ ἡλικίας, ἐνῷ ὁ ἴδιος εἶχε ἄλλα ἑπτὰ παιδιὰ ἀπὸ προηγούμενο γάμο, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ Ἅγ.Ἰάκωβος ποὺ ἔμεινε γνωστὸς μὲ τὴν προσωνυμία Ἀδελφόθεος. Κατ’ ἄνθρωπον καὶ σύμφωνα μὲ τὰ κοινωνικὰ δεδομένα τῆς ἐποχῆς, ἡ Θεοτόκος χρειαζόταν κάποιον ὁ ὁποῖος θὰ ἐμφανιζόταν ὡς νόμιμος πατέρας τοῦ κυοφορούμενου ἀπὸ ἐκείνην βρέφους· διαφορετικὰ θὰ θανατωνόταν ὡς μοιχαλίδα, ἀφοὺ θὰ ἀποκτοῦσε παιδὶ ἐκτὸς γάμου. Ἀπὸ αὐτὸν τὸν λογισμὸ – ὅπως μᾶς περιγράφουν τὰ εὐαγγέλια – δὲν ξέφυγε καὶ ὁ Μνήστωρ Ἰωσήφ, ὁ ὁποῖος δὲν ἤθελε νὰ τὴν τιμωρήσει παραδειγματικὰ καὶ σκέφτηκε νὰ τὴν ἀπολύσει κρυφὰ  (βλ. κεφ. Α΄ εὐαγγ.Ματθ). Αὐτὲς οἱ σκέψεις καὶ οἱ λογισμοί του ἀναπαρίστανται στὴν ἱερὰ εἰκόνα τῆς Γεννήσεως, ὅπου ὁ ἴδιος ἱστορεῖται σὲ δεύτερο πλάνο ὅπως λέμε, ὄχι στὸ κέντρο της, καθήμενος καὶ σκεπτόμενος ὅλα αὐτά, ποὺ περιγράψαμε ἔχοντας μάλιστα καὶ ἕναν γεράκο μπροστά του, ποὺ κατὰ τοὺς ἑρμηνευτὲς εἶναι ὁ διάβολος, ὁ ὁποῖος τοῦ βάζει στὸ μυαλὸ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λογισμοὺς γιὰ τὴν Θεοτόκο.

Ποτὲ λοιπὸν στὴν Ὀρθόδοξη ἁγιογραφία δὲν εἰκονίζεται ὁ Ἅγ.Ἰωσὴφ ὁ Μνήστωρ στὸ κέντρο της, ἀφοῦ δὲν «ὑπούργησε» στὸ μυστήριο τῆς Γεννήσεως ὅπως ἡ Παναγία μας, ἀλλὰ δευτερευόντως. Ὁ Κύριος εἶναι ἀπάτωρ ἐκ μητρός, δηλαδὴ γεννήθηκε ἀπὸ μητέρα χωρὶς πατέρα, ἀῤῥήτως, ἐκ Πνεύματος Ἁγίου καὶ Μαρίας τῆς Παρθένου, ὅπως διακηρύττουμε στὸ Σύμβολο τῆς Πίστεώς μας. Ὡς δὲ Ὑιὸς καὶ Λόγος τοῦ Θεοῦ εἶναι ἀμήτωρ ἐκ Πατρός, δηλαδὴ τὸ δεύτερο πρόσωπο τῆς Ἁγ.Τριάδος, τὸ ὁποῖο γεννᾶται ἐκ Πατρὸς καὶ ἐννοεῖται ἄνευ μητρός.

Εἶναι λοιπὸν παντελῶς ἄστοχη καὶ ἀντορθόδοξη καὶ δὴ καὶ κατὰ τὸ βυζαντινὸ ὕφος ἡ εἰκονογράφηση τῆς Παναγίας μας μὲ τὸν Ἅγ.Ἰωσὴφ (νὰ τὴν ἀγκαλιάζει μάλιστα μὲ παρρησία ἀλλόκοτη καὶ ξένη πρὸς τὰ γεγονότα καθ’ ἑαυτὰ καὶ τὴν διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας μας) καὶτὸ θεῖο Βρέφος στὸ κέντρο ἢ ἀκόμη καὶ ἡ εἰκονογράφησή του μόνου μὲ τὸν Κύριο στὶς ἀγκάλες του, ὅπως συνήθως εἰκονίζουμε τὴν Θεοτόκο. Προέρχεται ἀπὸ τὴν αἱρετικὴ Δύση, στὴν ὁποία ὑπερτονίστηκε ὁ ρόλος τοῦ Ἁγ.Ἰωσήφ. Συνέβαλε μόνον κατὰ τὸν τρόπο ποὺ παραπάνω περιγράψαμε, δὲν ἀποτέλεσε ποτὲ τὸν σύζυγο τῆς Θεοτόκου, ὡς «Χριστοῦ πατὴρ νομιζόμενος» κατὰ τὴν ὑμνολογία τῆς Κυριακῆς μετὰ τὴν Χριστοῦ Γέννησιν. Ὅταντὰ παραπάνω πρόσωπα ἀπεικονίζονται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπο ὑποννοεῖται κάτι ἄλλο, μιὰ συζυγικὴ σχέση ποὺ οὐδέποτε ὑπῆρξε. Σημειωτέον ἐπίσης ὅτι ὁ Κύριος ἀνέθεσε τὴν προστασία τῆς Παναγίας μας κατὰ τὴν Σταύρωσή Του στὸν εὐαγγελιστὴ Ἰωάννη καὶ ὄχι σὲ κάποιο ἀπὸ τὰ κατὰ τὸ φαινόμενο ἀδέλφια Του· οὔτε βεβαίως στὸν Μνήστορα, ὁ ὁποῖος μᾶλλον τότε θὰ εἶχε ἤδη κοιμηθεῖ, διότι δὲν ἐμφανίζεται οὔτε καὶ στὴ γνωστὴ διήγηση τῶν εὐαγγελίων, κατὰ τὴν ὁποία σὲ κάποιο κήρυγμά Του, πῆγαν καὶ Τὸν ἀνεζήτησαν «ἡ μήτηρ καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ» (Ματθ.12,46).

Δὲν χωροῦν ἐδὼ λοιπὸν συναισθηματισμοὶ οὔτε πολὺ περισσότερο «ἐλευθεριάζουσες» εἰκαστικὲς πρωτοτυπίες καὶ φαντασία. Εἶναι λεπτὸ τὸ ζήτημα καὶ κυρίως πρέπει νὰ ὑπογραμμισθεῖ ὅτι διὰ τῶν ἱερῶν εἰκόνων ἡ Ἐκκλησία μας θεολογεῖ καὶ πρέπει νὰ θεολογεῖ ὀρθοδόξως.

s_483.png

 

Ἀρχιμ.Φιλόθεος Νικολάκης

Advertisements