Ἐτικέττες

,

Ἡ εἰκόνα τῆς Πεντηκοστῆς παρουσιάζει ὑπερῷο. Εἶναι τὸ ὑπερῷο ποὺ ἔμεναν οἱ Ἀπόστολοι μετὰ τὴν Ἀνάληψη τοῦ Κυρίου. Οἱ Ἀπόστολοι κάθονται ἡμικυκλικά. Στὴν κορυφὴ τοῦ ἡμικυκλίου εἶναι οἱ Πρωτοκορυφαῖοι Ἀπόστολοι Πέτρος καὶ Παῦλος. Τρίτος δεξιὰ τοῦ Πέτρου εἶναι ὁ Εὐαγγελιστὴς Λουκᾶς καὶ ἀπέναντί του ὁ ἀπόστολος καὶ εὐαγγελιστὴς Μᾶρκος, τρίτος κοντὰ στὸν Παῦλο. Ἀκολουθοῦν οἱ ὑπόλοιποι Ἀπόστολοι κατὰ σειρὰν ἡλικίας. Ὅλοι εἶναι ἥρεμοι μὲ γλυκεία ἔκφραση καὶ στοχαστικὸ βλέμμα. Κρατοῦν εἰλητάρια ἐκτὸς τοῦ Ἀποστόλου Παύλου, ποὺ κρατεῖ βιβλίο. Εἶναι τὰ σύμβολα τοῦ διδακτικοῦ χαρίσματος ποὺ ἔλαβαν ἀπὸ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα. Μεταξὺ τῶν Πρωτοκορυφαίων διακρίνεται ἕνα κάθισμα κενό. Εἶναι ἡ θέση τοῦ Χριστοῦ, τῆς Κεφαλῆς τῆς Ἐκκλησίας, τὴν ὁποία εἰκονίζει ἡ εἰκόνα τῆς Πεντηκοστῆς.

pentecost

Στὸ πάνω μέρος τῆς εἰκόνας εἰκονίζεται ὁ οὐρανὸς διὰ τμήματος κύκλου. Ἀπὸ αὐτὸ ἐκπέμπονται δώδεκα ἀκτῖνες φωτός, ποὺ κατέρχονται στοὺς Ἀποστόλους. Στὴν εἰκόνα μας, ἐκτὸς τῶν κατερχομένων ἀκτίνων, αἰωρεῖται ἐπάνω ἀπὸ τὴν κεφαλὴ κάθε Ἀποστόλου πύρινη γλῶσσα, ποὺ σημαίνει ὅτι γέμισαν ὅλοι ἀπὸ Ἅγιο Πνεῦμα καὶ ἀπέκτησαν τὸ χάρισμα τῆς γλωσσολαλίας. Ὁ Ἰωάννης ὁ Πρόδρομος τὸ εἶχε προφητεύσει αὐτό, ὅταν ἔλεγε στοὺς ἀκροατές του ὅτι ὁ «ὀπίσω του ἐρχόμενος», ὁ Χριστός, θὰ βαπτίσει τοὺς ὁπαδούς Του μὲ Πνεῦμα Ἅγιο καὶ μὲ τὸ πῦρ τῆς Χάριτος.

«Ἀπὸ κάτω τοῦ καθίσματος, πάνω στὸ ὁποῖο εἶναι καθισμένοι (οἱ Ἀπόστολοι), εἰκονίζεται ἡ μορφὴ ἑνὸς γέροντα μὲ στέμμα στὸ κεφάλι του καὶ μὲ ὀξὺ στρογγυλὸ γένι, ποὺ κρατᾷ μὲ τὰ δυὸ χέρια του σινδόνι, μέσα στὸ ὁποῖο φαίνονται δώδεκα εἰλητάρια, δηλαδὴ χαρτιὰ τυλιγμένα. Ὁ γέροντας αὐτὸς συμβολίζει τὸν Κόσμο, τὰ δὲ χαρτιὰ τοὺς δώδεκα κλήρους ποὺ κληρώθηκε ἡ οἰκουμένη νὰ κηρυχτεῖ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἀπὸ τοὺς Ἀποστόλους.

Στὶς ἀρχαιότερες εἰκόνες τῆς Πεντηκοστῆς, ἀντὶ τοῦ Κόσμου, ζωγραφίζονται κάποιοι ἄνθρωποι ἀπὸ διάφορες φυλές, ντυμένοι μὲ παράδοξα φορέματα καὶ γυρισμένοι πρὸς τὰ πάνω, σὰν νὰ ἀκοῦν ξαφνιασμένοι τὸ κήρυγμα τῶν Ἀποστόλων, καὶ πάνω ἀπὸ αὐτοὺς ἡ ἐπιγραφὴ ΛΑΟΙ, ΦΥΛΑΙ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑΙ. Παριστάνουν δὲ αὐτοὺ τοὺς ἀνθρώπους ἀπὸ τὰ διάφορα ἔθνη, ποὺ βρέθηκαν στὰ Ἱεροσόλυμα κατὰ τὴν ἡμέρα τῆς Πεντηκοστῆς, τὴν ὥρα ποὺ κατέβηκε τὸ Ἅγιο Πνεῦμα καὶ οἱ ὁποῖοι ἄκουσαν τὴν βοὴ ποὺ ἔγινε ἀπὸ τὴν ἐπιφοίτηση τοῦ Παναγίου Πνεύματος, μαζεύτηκαν στὸ σπίτι ποὺ βρίσκονταν οἱ Ἅγιοι Ἀπόστολοι καὶ ἀποροῦσαν, διότι ἄκουγαν ὁ καθένας στὴ γλῶσσά του τὸ κήρυγμα ποὺ ἔβγαινε ἀπὸ τὸ στόμα τῶν μαθητῶν τοῦ Χριστοῦ, ὅπως ἀναφέρουν οἱ Πράξεις τῶν Ἀποστόλων» (Φ. Κόντογλου).

Ἡ σημασία τῆς εἰκόνας

Ὅπως πληροφορούμαστε ἀπὸ τὶς Πράξεις τῶν Ἀποστόλων, κατὰ τὴν ἡμέρα τῆς Πεντηκοστῆς βρίσκονταν στὸ ὑπερῷο περίπου ἑκατὸν εἴκοσι πρόσωπα. Συνεπῶς τὴ δωρεὰ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος δὲν ἔλαβαν μόνον οἱ Δώδεκα Ἀπόστολοι. Ὅλοι οἱ παρευρισκόμενοι «ἐπλήσθησαν Πνεύματος Ἁγίου». Ἐπὶ πλέον ὁ ἀπόστολος Πέτρος στὴν ὁμιλία του κατὰ τὴν ἡμέρα τῆς Πεντηκοστῆς διαβεβαίωσε, ὅτι ὅλοι ὅσοι θὰ μετανοήσουν καὶ θὰ βαπτισθοῦν, θὰ λάβουν τὴν «δωρεὰ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος». Οἱ ἑκατὸν εἴκοσι μαθητὲς ἐκπροσωποῦν ὅλη τὴν Ἐκκλησία. Γιὰ τὸν βυζαντινὸ ἁγιογράφο εἶναι ἀντιπρόσωποι τῆς Ἐκκλησίας ὅλων τῶν γενεῶν καὶ ὅλων τῶν αἰώνων. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, ποὺ τὰ καθισμένα πρόσωπα εἶναι δώδεκα, ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς ἀντιστοιχεῖ στοὺς Δώδεκα Ἀποστόλους. Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος καὶ οἱ Εὐαγγελιστὲς Λουκᾶς καὶ Μᾶρκος, ποὺ εἰκονίζονται στὴν εἰκόνα, δὲν ἀνήκουν στὸν κύκλο τῶν ἄμεσων Μαθητῶν τοῦ Κυρίου.

Σὲ ἀντίθεση μὲ τὶς ἅγιες μορφὲς τῶν Ἀποστόλων ἔρχεται ἡ συμβολικὴ μορφὴ τοῦ Κόσμου. Γι’ αὐτὴν διαβάζουμε σὲ ἕνα κείμενο τοῦ 17ου αἰῶνος: «Γιατὶ κατὰ τὴν κάθοδο τοῦ Ἁγίου Πνεύματος παρουσιάζεται ἕνας ἄνθρωπος καθήμενος σὲ σκοτεινὸ μέρος, κυρτωμένος ἀπὸ τὰ χρόνια, ἐνδεδυμένος μὲ κόκκινο ἔνδυμα, μὲ βασιλικὸ στέμμα ἐπὶ τῆς κεφαλῆς του καὶ μ’ ἕνα λευκὸ ὕφασμα στὰ χέρια του, ποὺ περιέχει δώδεκα γραμμένους κυλίνδρους. Ὁ ἄνθρωπος κάθεται σὲ σκοτεινὸ μέρος, ἐπειδὴ ἡ οἰκουμένη ἦταν προηγουμένως χωρὶς πίστη. Εἶναι κυρτωμένος ἀπὸ τὰ χρόνια, διότι εἶχε γεράσει ἀπὸ τὴν ἁμαρτία τοῦ Ἀδάμ. Τὸ κόκκινό του ἔνδυμα ὑποδηλώνει τὶς αἱματηρὲς θυσίες τοῦ πονηροῦ. Τὸ βασιλικὸ στέμμα ὑποδηλώνει τὴν ἁμαρτία ποὺ κυβερνοῦσε τὸν κόσμο. Τὸ λευκὸ ὕφασμα στὰ χέρια του μὲ τοὺς δώδεκα κυλίνδρους σημαίνει τοὺς Δώδεκα Ἀποστόλους ποὺ ἔφεραν φῶς στὴν οἰκουμένη μὲ τὴν διδασκαλία τους».

Ὁ Χριστὸς ὁ Θεός μας, «ὁ πανσόφους τοὺς ἁλιεῖς ἀναδείξας», εἶναι «χθὲς καὶ σήμερον ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας». Γιὰ τοῦτο πρέπει στὴν προσευχή μας νὰ Τὸν παρακαλοῦμε νὰ μᾶς φωτίζει καὶ ἁγιάζει μὲ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα, ποὺ εἶναι «ὁ φρουρὸς καὶ ἁγιοποιὸς τῆς Ἐκκλησίας, ὁ διοικητὴς τῶν ψυχῶν, ὁ κυβερνήτης τῶν χειμαζομένων, ὁ φωταγωγὸς τῶν πεπλανημένων καὶ ἀθλοθέτης τῶν ἀγωνιζομένων καὶ στεφανωτὴς τῶν νενικηκότων» (Κυρίλλου Ἱεροσολύμων, Κατήχησις 17,3).

 http://www.gonia.gr/gonia.php?article=948