Ἐτικέττες

, ,

Ἡ σημερινὴ Κυριακή, Κυριακὴ μετὰ τὴν Ὕψωση τοῦ τιμίου καὶ ζωοποιοῦ Σταυροῦ, ὅπως τὴν ἀναφέρει τὸ Τυπικὸ τῆς Ἐκκλησίας μας, λαμβάνει τὴν ἑορτολογική της ταυτότητα καὶ ὀνομασία ἀπὸ τὴ μεγάλη χθεσινὴ ἑορτὴ τοῦ Σταυροῦ, ἡ ὁποία προεκτείνεται στὶς ἑπτὰ ἑπόμενες ἡμέρες καὶ χρωμάτισε τὸ λειτουργικό μας περιβάλλον κατὰ τὴν ἀμέσως προηγούμενη περίοδο. Ἤδη ἀπὸ τὴν ἑορτὴ τῆς Μεταμορφώσεως ψάλαμε τὶς Καταβασίες τοῦ Σταυροῦ καὶ ἡ περίοδος αὐτὴ θὰ τελειώσει μὲ τὴν ἀπόδοση τῆς ἑορτῆς τῆς Ὑψώσεως στὶς 21 Σεπτεμβρίου.

 Ἡ τιμὴ στὸ Σταυρὸ τοῦ Χριστοῦ χαρακτηρίζει τὴν Ἐκκλησία μας ἀπὸ τὰ πρῶτα βήματά της. Ὁ Ἀπ.Παῦλος θὰ τὸ ἐκφράσει μὲ δύναμη, ὅταν γράφει στοὺς Γαλάτες: «ἐμοὶ δὲ μὴ γένοιτο καυχᾶσθαι εἰ μὴ ἐν τῷ Σταυρῷ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ». Τὸ σημεῖο τοῦ Σταυροῦ ἐξάλλου ἔγινε γιὰ τοὺς χριστιανοὺς σημάδι προσευχῆς καὶ ὁμολογίας ἤδη ἀπὸ τὴν ἀρχαία Ἐκκλησία, ὅπως μαρτυρεῖ ἡ ἐκκλησιαστική μας παράδοση.

            Ἔτσι, ὅταν τὸν 4ο αἰῶνα ἡ ἁγία Ἑλένη πῆγε στὰ Ἱεροσόλυμα   νὰ προσκυνήσει τοὺς ἁγίους τόπους, ἐξέφραζε τοὺς πόθους καὶ τὶς προσδοκίες τῶν χριστιανῶν, ὅλης τῆς Ἐκκλησίας, ποὺ θεωροῦσαν τοὺς τόπους ποὺ ἔζησε ὁ Κύριός μας ὡς τὸ ἱερότερο σημεῖο τῆς γῆς καὶ ἀσφαλῶς καὶ τὸν Σταυρὸ τοῦ Κυρίου ὡς τὸ πιὸ πολύτιμο ἀντικείμενο ποὺ θὰ μποροῦσαν νὰ ἔχουν. Ἡ χαρὰ τῆς εὑρέσεώς τοῦ Τιμίου Σταυροῦ ἦταν μεγάλη, τόσο μεγάλη, ὥστε νὰ προβάλλεται στὴν ἀκολουθία τοῦ Γάμου ὡς τὸ μέτρο τῆς χαρᾶς, πρὸς τὸ ὁποῖο καλεῖται νὰ συγκριθεῖ ἡ χαρὰ τῶν νεονύμφων καθὼς βρίσκουν ὁ ἕνας τὸν ἄλλο καὶ ἀρχίζουν τὴν κοινὴ ἐν Χριστῷ ζωή τους. Ἡ «χαρὰ ἣν ἔσχεν ἡ μακαρία Ἑλένη ὅτε εὗρε τὸν Τίμιον Σταυρόν».

Ἡ Ἁγία Ἑλένη ἔφθασε στὸ λόφο τοῦ Γολγοθᾶ, κατεδάφισε τὸν εἰδωλολατρικὸ ναὸ ποὺ εἶχαν χτίσει ἐκεῖ οἱ ρωμαῖοι καὶ μὲ ἀνασκαφὲς στὸ ἀλλοιωμένο, μετὰ τὸ πέρασμα τριῶν αἰώνων, μορφολογικὰ χῶρο, βρῆκε τὸ Σταυρὸ τοῦ Κυρίου μας μαζὶ μὲ τοὺς σταυροὺς τῶν δύο ληστῶν. Κάποια παράδοση συνδέει τὴν εὕρεση μὲ βασιλικοὺς ποὺ φύονταν στὴν περιοχὴ καὶ τὰ συναξάρια μᾶς πληροφοροῦν γιὰ τὸ θαυμαστὸ τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο φανερώθηκε ποιὸς ἀπὸ τοὺς τρεῖς σταυροὺς ἦταν αὐτὸς τοῦ Χριστοῦ. Ἡ ἀπαίτηση τοῦ κόσμου νὰ ἀντικρύσει τὸ πολύτιμο θησαύρισμα ὁδήγησε τὴν Ἁγία καὶ τὸν ἐπίσκοπο τῆς πόλης Μακάριο νὰ ὑψώσουν πανηγυρικὰ τὸ Σταυρὸ σὲ κοινὴ θέα, γιὰ νὰ εὐλογηθεῖ ὁ λαός. Ἀντίστοιχη ὕψωση καὶ προσκύνηση συνέβη τρεῖς αἰῶνες ἀργότερα, ὅταν ὁ Σταυρός, μετὰ ἀπὸ πολεμικὲς ταλαιπωρίες καὶ τὴν κατοχή Του ἀπὸ τοὺς Πέρσες, ἐπέστρεψε πρῶτα στὴν Κωνσταντινούπολη καὶ μετὰ στὰ Ἱεροσόλυμα καὶ ὑψώθηκε πάλι πρὸς προσκύνηση καὶ εὐλογία.

Αὐτὸ τὸ γεγονός, τὸ γεγονὸς τῆς Ὑψώσεως, πέρασε στὴ λατρεία μα. Καὶ καθὼς ἡ Ἐκκλησία μας εἶναι οἰκουμενικὴ καὶ παγκόσμια, καθὼς τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ προσφέρεται γιὰ κάθε ἄνθρωπο  καὶ ὁ «τετραπέρατος κόσμος», ὅπως λέει ἡ ὑμνολογία μας, ἁγιάζεται ὑψουμένου τοῦ τετραμεροῦς Σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ, ὀνομάζουμε τὴν ἑορτὴ Παγκόσμια Ὕψωση τοῦ Τιμίου καὶ Ζωοποιοῦ Σταυροῦ.

 Ἑορτὴ λοιπὸν τοῦ Σταυροῦ. Ὅπως ἡ Μεγάλη Παρασκευή. Θὰ χρειάζονταν ὧρες γιὰ νὰ μιλήσει κανεὶς γιὰ τὸ μυστήριο τοῦ Σταυροῦ, τὸ μυστήριο τῆς ἀπολυτρώσεως καὶ τῆς σωτηρίας μας. Βρίσκεται στὸ κέντρο τῆς Θείας Οἰκονομίας. Βρίσκεται στὸ κέντρο τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἑορτῶν μας. Βρίσκεται στὸ κέντρο τῆς Ἱστορίας. Ἀποτυπώνεται καὶ στὰ ἀνθρώπινα, στὰ γήϊνα καὶ κρίνεται κρίσιμο πολιτιστικὸ μέγεθος, ἑρμηνεύει ἐθνικὲς ἱστορίες καὶ κοινωνικὲς δυναμικές.

Τὸ ἐρώτημα ὅμως ποὺ ἔρχεται στὰ χείλη μας καὶ στὴν ψυχή μας φέρει πάνω του ὅλη τὴν ἀγωνία τῆς ἐποχῆς μας. Τί ἔχει νὰ πεῖ σὲ μᾶς σήμερα τὸ μυστήριο τοῦ Σταυροῦ; Σήμερα ποὺ ὅλα φαντάζουν ζοφερὰ καὶ δύσκολα; Σήμερα ποὺ τὰ προβλήματα ζητοῦν ἐπιτακτικὰ λύσεις ἐδῶ καὶ τώρα; Τί ἔχει νὰ πεῖ ὁ Σταυρὸς στὸ σήμερα τῆς κρίσης; Στὸ σήμερα τῆς ταπείνωσης τῆς κοινωνίας μας καὶ τοῦ διασυρμοῦ τῆς πατρίδας μας; Στὸ σήμερα τῶν πολέμων καὶ τῶν πολεμικῶν παιχνιδιῶν στὸν πλανήτη; Στὸ σήμερα τῶν οἰκονομικῶν ἀδιεξόδων γιὰ πολλούς, τῆς ἀνεργίας καὶ τῆς καταρράκωσης τῆς ἀξιοπρέπειας τῶν ἀνθρώπων; Στὸ σήμερα τῆς ἀπόγνωσης καὶ τῶν αὐτοκτονιῶν;

Πράγματι αἰσθήματα μηδενισμοῦ καὶ ἀδιεξόδου πλημμυρίζουν πολλοὺς ἀνθρώπους. Ἡ βιβλικὴ ἀφήγηση ἑρμηνεύει τὴν Ἱστορία τοῦ κόσμου, τὴν κάποτε τόσο τραγική, ὡς ἀποτέλεσμα τῆς ἀποστασία ἀπὸ τὸ Θεό. Κάποιοι Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας μας σχολίασαν ἰδιαίτερα τὴν κατάσταση τοῦ ἀποστατημένου ἀνθρώπου, τοῦ ἀνθρώπου τῆς πτώσης. Τῆς πτώσης ποὺ συμπαρασύρει ὅλη τὴ δημιουργία. Ὁ Ἀπ. Παῦλος ἐπιμένει σ’ αὐτό. Γράφει στοὺς Ἑφεσίους, γιὰ τὴ μέχρι τότε μακρὰν τοῦ Θεοῦ ζωή τους, ὅτι ἦσαν «νεκροὶ τοῖς παραπτώμασι καὶ ταῖς ἁμαρτίαις. Ἡ ζωὴ τῆς ἁμαρτίας εἶναι νέκρωση. Ἀφάνεια τὴν ὀνομάζουν ἄλλοι πατέρες. Ὁ ἅγιος Αὐγουστῖνος ἰδιαίτερα, ὁ μεγάλος αὐτὸς ἅγιος καὶ στοχαστής, τὸν ὁποῖο τιμᾷ ἐξόχως ἡ ρωμαιοκαθολικὴ Ἐκκλησία, ἀλλὰ τὸν τιμοῦμαι καὶ οἱ ὀρθόδοξοι ὡς ἅγιο, μίλησε πολὺ γιὰ τὴν ἀλλοτρίωση τοῦ ἀνθρώπου. Ὁ ἴδιος ἔζησε τὴν ἐμπειρία τῆς ἀποστασίας του ἀπὸ τὸν Θεὸ ὡς ἕνα μεγάλο δράμα. Ἀλλοτρίωση εἶναι ἡ μεγάλη ἀπόσταση ποὺ χωρίζει τὸν ἄνθρωπο ἀπ’ ὅ,τι αἰσθάνεται ὡς τὸ ποθούμενο πλήρωμά του, ὅ,τι προσδοκᾷ ὡς πραγμάτωση τοῦ ἑαυτοῦ του, ὡς τὴν πληρότητά του. Μᾶς πληροφορεῖ ὁ ἑαυτός μας ὅτι δὲν ἔχουμε ὁλοκληρωθεῖ ὡς ἄνθρωποι, εἴμαστε μακρυὰ ἀπὸ τὰ ὄνειρά μας, ἀπὸ τὶς ἱερὲς ἐπιθυμίες μας, ἀπὸ τὸ ὅλον τῆς ὑπάρξεώς μας, ἀπὸ τὸ στόχο μας. Ζοῦμε τὴ δυστυχία μας. Ἡ κατάσταση αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλλοτρίωση τοῦ ἀνθρώπου. Καὶ ἡ ἔννοια αὐτὴ πέρασε σταδιακὰ στὴν εὐρωπαϊκὴ σκέψη, σὲ φιλοσόφους καὶ διανοητὲς συχνὰ ἀθέους. Στὴν προσπάθειά τους νὰ ἑρμηνεύσουν καὶ να διορθώσουν τὸν κόσμο μίλησαν γιὰ τὴν ἀλλοτρίωση ποὺ προέρχεται ἀπὸ τὶς σχέσεις ἐργασίας καὶ παραγωγῆς, ἢ ἀπὸ διαφόρους ἄλλους λόγους. Εἶναι χαρακτηριστικὰ τὰ λόγια τοῦ Σάρτρ, τοῦ γνωστοῦ αὐτοῦ ἀθέου γάλλου φιλοσόφου, ὅτι «δὲν εἴμαστε σὲ θέση νὰ μιλήσουμε γιὰ σωστὸ ἄνθρωπο, εἴμαστε ὑπάνθρωποι ἀκόμα. Ἁπλῶς αὐτὸ ποὺ νιώθουμε, ποὺ εἰκάζουμε, τὸ καλύτερο ποὺ ἔχουμε μέσα μας ὡς πόθους, ὡς ἐπιθυμίες, ὡς προσδοκίες, αὐτὸ θὰ μᾶς ὁδηγήσει σ’ ἕνα στάδιο ἀπ’ ὅπου θὰ μπορεῖ νὰ ἀρχίσει ἕνας οὑμανισμός». Θρησκεῖες καὶ φιλοσοφίες μίλησαν γιὰ ψεύτικὴ ὕπαρξη, γιὰ ἕνα τυχαῖο ρίξιμο (ἔτσι τυχαῖα βρεθήκαμε ἐδῶ πεταμένοι), ἐκφράζοντας ἔτσι τὴν ἐμπειρία ὅτι ἡ κατάσταση στὴν ὁποία οἱ ἄνθρωποι βρισκόμαστε καὶ ζοῦμε δὲν εἶναι φυσική. Εἶναι πολὺ σωστὲς αὐτὲς οἱ ἐπισημάνσεις καὶ ἡ ἰδέα τῆς ἀνθρώπινης ἀλλοτρίωσης ἔχει στὸ βάθος της βιβλικὴ τὴν καταγωγή. Ὁ ἀνθρώπινος στοχασμὸς ὅμως χωρὶς Θεὸ δὲ λύνει τὸ πρόβλημα, ὁ οὑμανισμὸς χωρὶς Θεὸ δὲ λύνει τὸ πρόβλημα, ἡ ἀλλοτρίωση παραμένει, ἡ ἀπόγνωση ὑπάρχει.

Ποιὸ εἶναι τὸ ἐπιστέγασμα τῆς ἀλλοτρίωσης; Τὶ εἶναι αὐτὸ ποὺ κορυφώνει τὴν ἀπελπισία; Γιὰ τὴν πίστη μας ὁ ἔσχατος ἐχθρὸς εἶναι ὁ θάνατος. Τὸ Εὐαγγέλιο καὶ ἡ Ἐκκλησία δὲν παύουν νὰ μιλοῦν γιὰ τὰ μεγάλα προβλήματα καὶ γιὰ τὴν ὑπέρβασή τους. «Ἔσχατος ἐχθρὸς καταργεῖται ὁ θάνατος» βεβαιώνει ὁ Ἀπ.Παῦλος. Ὁ θάνατος δὲν ἀπαιτεῖ μιὰ ἡρωϊκὴ ἀντιμετώπιση, ὅπως θὰ ἔλεγαν κάποιοι φιλόσοφοι. Ὁ θάνατος καταργεῖται. Καταργήθηκε καὶ καταργεῖται μὲ τὸ μυστήριο τοῦ Σταυροῦ. Ὁ Θεὸς γίνεται ἄνθρωπος, ἀναλαμβάνει -ἀναμάρτητος ὁ ἴδιος- τὶς συνέπειες τῆς ἁμαρτίας μας καὶ τὶς ἀκυρώνει. Στὸ Σταυρὸ νικιέται ἡ ἐσχάτη συνέπεια τῆς ἁμαρτίας, ὁ θάνατος. Δὲν ὑπάρχει. Ἂν αὐτὸ τὸ ζοῦμε καὶ μέσα στὴν ἐκκλησιαστική μας ζωὴ τὸ ζοῦμε πραγματικά, σ’ αὐτὴ τὴν πίστη ἀσκούμαστε μὲ πολλοὺς τρόπους, τὴν περίοδο τῆς Μ.Σαρακοστῆς ἰδιαίτερα, ποὺ εἶναι μιὰ μελέτη στὸ Σταυρὸ τοῦ Κυρίου καὶ κατεξοχὴν καὶ συνεχῶς στὴ Θ.Εὐχαριστία, στὸ Μυστήριο τῆς θείας Ἀγάπης ποὺ ποτίζει τὴν ὕπαρξή μας, τὶς μεταξύ μας σχέσεις, τὴ σχέση μας μὲ τὸν Θεό. Ἂν λοιπὸν τὸ ζοῦμε, ἡ ἀπελπισία δὲν ἔχει θέση. Ἂν κατανοοῦμε ὅτι ὁ θάνατος εἶναι ὁ μεγάλος μας ἐχθρός, ἡ τελικὴ πηγὴ τῶν φόβων μας, τῆς ἀπελπισίας, τῶν ψυχικῶν δυσλειτουργιῶν μας, τῶν παντοειδῶν πνευματικῶν δεσμῶν μας, τότε μετὰ τὸ Σταυρὸ τοῦ Κυρίου εἴμαστε θεραπευμένοι. Ἂν ζοῦμε τὴν προσδοκία τῶν ἐσχάτων ποὺ εἶναι προσδοκώμενα καὶ παρόντα μὲ τὴν ἔλευση τοῦ Χριστοῦ, τοῦ Κυρίου ποὺ εἶναι «ὁ ὢν καὶ ὁ ἦν καὶ ὁ ἐρχόμενος», τὸ Α καὶ τὸ Ω, ὅπως λέει ἡ Ἀποκάλυψη· ἂν τὸ Ω, ὁ ἀναστημένος Χριστὸς εἶναι τὸ τέλος τοῦ ἀνθρώπου, ὁ θεωμένος ἄνθρωπος, τότε ἡ ἀλλοτρίωση αἴρεται. Ἡ ζωή μας ὅλων καὶ τοῦ καθενὸς χωριστὰ ἀποκτᾷ νόημα. Ἡ ἀπόγνωση νικιέται. Μποροῦμε νὰ ἐλπίζουμε ὅτι αὐτὴ ἡ σταυρωμένη μας Ἀγάπη δὲν θὰ μᾶς ἐγκαταλείπει στὰ δύσκολα τοῦ βίου, ὄχι κάνοντας πάντα εὔκολες τὶς περιστάσεις, ἀλλὰ νοηματοδοτώντας τὸν ἑαυτό μας καὶ τὴ ζωή μας, ὁδηγώντας μας στὴ σωτηρία, στὴ Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν. Ἔτσι νικιέται ἡ ἀλλοτρίωση. Νικιέται μὲ τὸ μυστήριο τοῦ Σταυροῦ.

Ἂς ἀτενίσουμε τὸ Σταυρὸ τοῦ Χριστοῦ. Τὸ σύμβολο ποὺ σημαίνει τὴ σωτηρία μας, ποὺ δηλώνει τὴ μαρτυρία μας στὸν κόσμο, ποὺ δηλώνει καὶ τὸ Σταυρὸ ὡς ὑπαρξιακὸ γεγονὸς στὴ ζωὴ τοῦ καθενός μας. Ἂς σηκώσουμε ὁ καθένας τὸ δικό του Σταυρὸ μὲ ἐλπίδα καὶ ἂς γίνουμε ἀκόλουθοι καὶ μαθητὲς τοῦ Κυρίου μας, ὅπως μᾶς κάλεσε σήμερα ὁ εὐαγγελιστὴς Μᾶρκος. Μέσα στὴν καθημερινότητά μας. Ὁ Χριστὸς θὰ εἶναι γιὰ μᾶς ὁ φίλος καὶ ὁ ἀδελφός, ὅπως λέει ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος. Ἂς γίνει ἡ ζωή μας σταυροαναστάσιμη, πάντα εὐλογημένη. Θὰ ὑπερβαίνει ἔτσι κάθε ἀλλοτρίωση τοῦ κόσμου τούτου μὲ τὸ φῶς τοῦ σταυρωμένου καὶ ἀναστημένου Θεανθρώπου.

π.Παναγιώτης Χαβάτζας