Ἐτικέττες

,

Κατὰ τὸν ἱστορικὸ Εὐσέβιο ἄνθρωποι δυσσεβεῖς, ἀπὸ φθόνο προφανῶς κινούμενοι, ἐπέχωσαν τὸν Πανάγιο Τάφο τοῦ Κυρίου, ὥστ νὰ τὸν ἐξαφανίσουν. Γιὰ νὰ ἐξαλείψουν δὲ καὶ τὸ μνημόσυνον αὐτοῦ οἰκοδόμησαν ἐπάνω ἀπὸ αὐτὸν εἰδωλολατρικὸ ναὸ πρὸς τιμὴν τῆς θεᾶς Ἀφροδίτης. Ἡ Ἁγία Ἑλένη ὅμως ἀνεκάλυψε τὸν Πανάγιο Τάφο καὶ μὲ δαπάνη τοῦ γιοῦ της, Μεγάλου Κωνσταντίνου, ἀνήγειρε στὸ ἴδιο σημεῖο μεγαλοπρεπῆ Ναό, τὸν γνωστὸ Ναὸ τῆς Ἀναστάσεως, ὁ ὁποῖος ἐγκαινιάστηκε τὸ (Εὐσεβίου, Εἰς τόν βίον Κωνσταντίνου τοῦ βασιλέως, ΒΕΠ ΚΔ’, σ.155-159 και 188-190)[1]. Δὲν ἀναφέρει ὅμως τὴν εὕρεση τοῦ Τιμίου Σταυροῦ καὶ τῶν ἥλων. Αὐτὴν ἱστοροῦν ἀρκετοὶ μεταγενέστεροι ἱστορικοὶ μεταξὺ τῶν ὁποίων ὁ Θεοδώρητος Κύρου· “Δήλου δέ τοῦ κεκρυμμένου τάφου γεγενημένου, ὤφθησαν τρεῖς σταυροί[2].

Διχογνωμία ὅμως ὑπῆρξε περὶ τοῦ ποῖος ἐκ τῶν τριῶν σταυρῶν ἦταν τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ, παρ’ ὅτι εὑρέθη καὶ ἡ τρίγλωσση[3], συνέβη ἕνα περιστατικὸ τὸ ὁποῖον ἔλυσε τὴν ἀπορία. Ἔτυχα νὰ περνᾷ ἀπὸ τὸ σημεῖο τῆς εὑρέσεως ἡ σορὸς μιᾶς γυναικὸς ἡ ὁποία εἶχε κοιμηθεῖ ὕστερα ἀπὸ μακροχρόνια ἀσθένεια. Στὸ σῶμά της ὁ Ἐπίσκοπος Ἱεροσολύμων Μακάριος ἀκούμπησε ἕναν ἕναν μὲ τὴ σειρὰ τοὺς τρεῖς σταυρούς. Ὁ τελευταῖος, ἐπάνω στὸν ὁποῖο εἶχε σταυρωθεῖ τὸ Πανάγιο Σῶμα τοῦ Κυρίου, τὴν ἀνέστησε. Αὐτὴ ἦταν ἡ ἀπόδειξη περὶ τῆς γνησιότητος τοῦ Σταυροῦ τοῦ Κυρίου[4].

Μαζὶ ὅμως μὲ τοὺς τρεῖς σταυροὺς ἡ Ἁγία Ἑλένη βρῆκε καὶ τοὺς ἥλους[5], τοὺς ὁποίους τοποθέτησε στὸ βασιλικὸ κράνος καὶ στὸν χαλινὸ τοῦ ἀλόγου τοῦ υἱοῦ της, Ἁγ.Κωνσταντίνου[6]. Ὅσον ἀφορᾷ στὸν Τίμιο Σταυρὸ αὐτὸς ἐτεμαχίσθη καὶ ἄλλο μὲν τεμάχιο, τὸ καὶ μεγαλύτερο, παρέμεινε στὰ Ἱεροσόλυμα, ἄλλο δὲ μετεκομίσθη ὑπὸ τῆς Ἁγ.Ἑλένης στὴν Κωνσταντινούπολη[7].

Ἔκτοτε αὐτὸ τὸ Τίμιο Ξύλο ἐτεμαχίσθη κατ’ ἐπανάληψιν ἀλλ’ οὐδέποτε ἐμειοῦτο. Ἀναφέρει ὁ Ἅγιος Νικόδημος· “ἀλλά καί διαμοιρασθέν εἰς ὅλα τά μέρη τοῦ κόσμου, ἀνελάττωτον ἔμενεν διότι εἶπεν ὁ θεῖος Κύριλλος ἐν Κατηχήσει τετάρτῃ ‘Διά τοῦ σταυρικοῦ ξύλου τῆς γῆς ἅπας ὁ κόσμος, εἰς τμήματα μερισθέντος, διαπεπλήρωται’· διηγεῖται δέ καί ὁ Παυλῖνος εἰς τήν ἑνδεκάτην αὑτοῦ ἐπιστολήν, ὅτι ὁ Σταυρός ἐξ ἐκείνου τοῦ καιροῦ τῆς εὑρέσεως αὐτοῦ μεταδίδοται εἰς κοινήν ὠφέλειαν, καί μείωσιν οὐχ ὑφίσταται· ἀλλά μένει ἀνελλιπής καί ἀκέραιος· καί μεριζόμενος κατέχεται, καί πάλιν ὅλος προσκυνεῖται· ἐπειδή τάξις ἦττον, ὅταν οἱ προσκυνηταί ὑπήγαινον εἰς τά Ἱεροσόλυμα, ἐλάμβανον μέρος ἀπό τό τίμιον Ξύλον καί ἔπαιρνον μαζί των, εἰς μαρτυρίαν καί ἀπόδειξιν τῆς ἐκεῖσε ἐλεύσεώς των. Ὅθεν ἐκεῖ ὅπου ἐκόπτετο καί μετεδίδοτο ὑπό τοῦ ἀρχιερέως ἐκεῖ καί ἐπληθύνετο· ὥσπερ καί οἱ πέντε ἄρτοι ἐπληθύνοντο διά τῶν χειρῶν τῶν Ἀποστόλων[8].

Τὸ ὑπέρτατο ὄργανο εὐλογίας καὶ ἁγιασμοῦ εἶναι γιὰ τὴν Ὀρθόδοξο Ἐκκλησία μας τὸ σημεῖο τοῦ Τιμίου Σταυροῦ. Χαράττοντας τὸν Τίμιο Σταυρὸ εὐλογοῦνται τὰ δῶρα τῆς Θείας Εὐχαριστίας ὥστε νὰ μεταβληθοῦν σὲ Σῶμα καὶ Αἷμα Χριστοῦ. Δι’ αὐτοῦ εὐλογοῦνται οἱ Κατηχούμενοι, ἁγιάζονται τὰ ὕδατα, σφραγίζεται τὸ ἅγιον ἔλαιον καὶ ὁ χειροτονούμενος, ἀφέωνται οἱ ἁμαρτίες τῶν ἐξομολογουμένων καὶ προπέμπωνται οἱ κεκοιμημένοι μας. Σφραγιζόμενοι μὲ τὸν Τίμιο Σταυρὸ προσκυνοῦμε τὶς ἱερὲς εἰκόνες, ἁγιάζουμε τὸν ἑαυτό μας καὶ τὸν καθημερινό μας βίο. Μὲ τὸν “τύπο τοῦ Σταυροῦ” τοῦ Κυρίου ἄλλωστε φρίττουν καὶ ἐξαφανίζονται ὁ Διάβολος καὶ ἡ παράταξή του, οἱ δαίμονες[9].

Αὐτόν, λοιπόν, τὸν Ζωοποιὸν Σταυρὸν τοῦ Κυρίου μας τιμᾷ καὶ γεραίρει κατ’ ἔτος τὴν 14η Σεπτεμβρίου, ἡ Ἐκκλησία μας. Ὅμως στὰ μηνολόγιά μας ὑπάρχουν καὶ ἄλλες ἑορτὲς ἀφιερωμένες στὸν Τίμιο Σταυρό, ὅπως τοῦ ἐν οὐρανῷ φανέντος σημείου τοῦ Τιμίου ΣΤαυροῦ τὸν Μάιο, τῆς προόδου τοῦ Τιμίου Σταυροῦ τὸν Αὔγουστο κ.ἄ.

Δεύτερη σὲ μεγαλοπρέπεια καὶ τιμή, ἀλλὰ καὶ εὐρύτερα γνωστὴ εἶναι ἡ τῆς Σταυροπροσκυνήσεως, ποὺ ἑορτάζεται τὴν τρίτη Κυριακὴ τῶν Νηστειῶν. Μάλιστα ὅπως ἀναφέρεται στὸ Συναξάρι τῆς ἡμέρας ἡ προσκύνηση τοῦ Σταυροῦ τὴν ἡμέρα αὐτὴ εἰσήχθη, ὥστε νὰ λάβουν δύναμη οἱ πιστοὶ ἐξ αὐτοῦ καὶ νὰ συνεχίσουν τὸν ἀγῶνά τους κατὰ τὴν περίοδο τῆς νηστείας.

Εἶναι γνωστὸ ἀκόμη ὅτι “πιθανὸν ἡ ἑορτὴ τῆς Σταυροπροσκυνήσεως τῆς Γ΄ Κυριακῆς τῶν Νηστειῶν προέρχεται ἀπὸ μεταφορὰ τῆς ἑορτῆς τῆς εὑρέσεως τοῦ Τιμίου Σταυροῦ -6 Μαρτίου- ” (γιὰ τὴν ὁποία δὲν ὑπάρχει καμμία ἄλλη ἀναφορὰ στὸ Μηναῖο παρὰ μόνον ἡ τοῦ Συναξαρίου)[10] καὶ ἐμπίπτει μέσα στὸ γενικότερο πλάισιο τῶν προσθηκῶν καὶ τῆς ἀναμορφώσεως τοῦ Τριωδίου, στὰ ὁποῖα προέβησαν οἱ Στουδίτες πατέρες. Ἡ ὅλη θεματολογία τῆς πρὸ τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς περιόδου (σημερινοῦ Τριωδίου) ἀλλὰ καὶ αὐτῆς τῆς ἰδίας τῆς Μεγ. Τεσσαρακοστῆς διέφερε ἀπὸ τὴν σημερινή. Ἴχνη τῆς παλαιᾶς βρίσκουμε στὴν ὑμνολογία τῶν Κυριακῶν ἀλλὰ καὶ τῶν ἐνδιαμέσων ἡμερῶν τῆς Τεσσαρακοστῆς.


[1] Γ.Μπεκατώρου, Σταυρός (Αἱ ἑορταί τοῦ Τιμίου Σταυροῦ), Θρησκευτική καί Ἠθική Ἐγκυκλοπαιδεία, εκδ.Μαρτῖνος, τ.11(1967), στ.434.

[2] Θεοδωρήτου Κύρου, Ἐκκλησιαστική Ἱστορία, MPG 82, στ.960.

[3]… καί χωρίς ἄλλο ξύλον ἐν  τάξει λευκώματος ῥήμασι καί γράμμασιν Ἑβραϊκοῖς, Ἑλληνικοῖς τε καί Ῥωμαϊκοῖς, τά δηλοῦντα Ἰησοῦς ὁ Ναζωραῖος, ὁ βασιλεύς τῶν Ἰουδαίων. Καί ταῦτα μέν, ὡς ἡ ἱερά βίβλος τῶν Εὐαγγελίων ἱστορεῖ, οὕτω συνέβη προγραφῆναι ὑπέρ κεφαλῆς τοῦ Χριστοῦ, Πιλάτου τοῦτο προστάξαντος, τοῦ τήν Ἰουδαίαν ἐπιτροπεύοντος“. Ἑρμείου Σωζόμενου, Ἐκκλησιαστική Ἱστορία, MPG 67, στ.932. Πρβλ. Ἰω.19,22.

[4] Ἐπεί δέ ἀμφίβολος ἦν ὁ σταυρός ὁ ζητούμενος, οὐχ ἡ τυχοῦσα λύπη κατεῖχε τήν τοῦ βασιλέως μητέρα. Οὐκ εἰς μακράν δέ παύει τά τῆς λύπης ὁ τῶν Ἱεροσολύμων ἐπίσκοπος, ᾧ ὅνομα ἦν Μακάριος. Λύει δέ πίστει τό ἀμφίβολον. Σημεῖον γάρ ᾔτει παρά τοῦ Θεοῦ, καί ἐλάμβανε. Τό δέ σημεῖον ἦν τοιοῦτο· γυνή τις τῶν ἐγχωρίων, νόσῳ χρονίᾳ ληφθεῖσα, πρός αὐτῷ λοιπόν τῷ θανάτῳ ἐγένετο. Προσάγεσθαι οὖν τῇ ἀποθνησκούσῃ τῶν σταυρῶν ἕκαστον ὁ ἐπίσκοπος παρεσκεύασε, πιστεύσας ἀναῤῥωσθῆναι τήν γυναῖκα, ἁψαμένην τοῦ τιμίου σταυροῦ. Καί τῆς ἐλπίδος οὐχ ἥμαρτε. Προσενεχθέντων γάρ τῶν μή Κυρίων δύο σταυρῶν, ἔμενεν οὐδέν ἧττον ἡ γυνή ἀποθνήσκουσα. Ὡς δέ ὁ τρίτος ὁ γνήσιος προσηνέχθη, ἡ ἀποθνήσκουσα εὐθύς ἀνεῤῥώσθη, καί ἐν τοῖς ὑγιαίνουσιν ἦν. Τοῦτον μέν οὖν τόν τρόπον τό τοῦ σταυροῦ ξύλον ηὕρηται“. Σωκράτους Σχολαστικοῦ, Ἐκκλησιαστική Ἱστορία, MPG 67, στ.117-120. Κατὰ τὸν Σωζόμενο ἡ γυναῖκα ἦταν ἡμιθανὴς καὶ ὄχι νεκρὰ βλ. Ἑρμείου Σωζόμενου, Ἐκκλησιαστική Ἱστορία, MPG 67, στ.932.

[5] Κατὰ τὸν Ἅγ.Νικόδημο τὸν Ἁγιορείτη τρεῖς ἦσαν οἱ ἧλοι, δύο οἱ προσηλώσαντες τὰ χέρια καὶ ἕνας τὰ δύο πόδια. Ἀναφέρει ὅμως καὶ τὴν ἄποψη Παϊσίου Γάζης περὶ τεσσάρων ἥλων. Βλ. Νικοδήμου Ἁγιορείτου, Συναξαριστής τῶν Δώδεκα μηνῶν τοῦ ἑνιαυτοῦ, Ἀθήνησι 1868, τ.1ος, σ.40, σημ.1. “… καί τά μέν καρφία τῶν ληστῶν, ἦσαν μαῦρα καί σκωριασμένα, τά δέ καρφία τοῦ Κυρίου ἤστραπταν καί ἔλαμπον“. Αυτ., τ. 2ος, σ.46, σημ.1.

[6]… τῶν ἥλων  τά μέν εἰς τό βασιλικόν ἐνέβαλε κράνος, τῆς τοῦ παιδός κεφαλῆς προμηθουμένη, ἵνα τά τῶν πολεμίων ἀποκρούηται βέλη· τά δέ τῷ τοῦ ἵππου ἀνέμιξε χαλινῷ, καί ἀσφάλειαν μηχανωμένη τῷ βασιλεῖ, καί παλαιᾷ προφητείᾳ πέρας ἐπιτιθεῖσα· πόῤῥωθεν γάρ Ζαχαρίας ὁ προφήτης ἐβόα· ‘Καί ἔσται τό ἐπί τῷ χαλινῷ τοῦ ἵππου ἅγιον τῷ Κυρίῳ παντοκράτορι.” Θεοδωρήτου Κύρου, Ἐκκλησιαστική Ἱστορία, MPG 82, στ.960.

[7]Τοῦ δέ εὑρεθέντος θεσπεσίου ξύλου, τό μέν πλεῖστον ἐν ἀργυρᾷ θήκῃ μένον ἔτι καί νῦν ἐν Ἱεροσολύμοις φυλάττεται. Μέρος δέ ἡ βασιλίς πρός Κωνσταντῖνον τόν παῖδα διεκόμισεν“. Ἐρμείου Σωζόμενου, Ἐκκλησιαστική Ἱστορία, MPG 67, στ.933.

[8] Νικοδήμου Ἁγιορείτου, Συναξαριστής τῶν Δώδεκα μηνῶν τοῦ ἑνιαυτοῦ, Ἀθήνησι 1868, τ.1ος, σ.41, σημ.1.

[9] Ἁγ.Γρηγορίου Παλαμᾶ, Δεκάλογος τῆς κατά Χριστόν Νομοθεσίας, MPG 150, στ.1092.

[10] Ι.Μ.Φουντούλη, Λογική Λατρεία, ἔνθ’ ἀνωτ., σ.36.

Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ μνήμη τῆς εὑρέσεως τοῦ τιμίου Σταυροῦ ὑπό τῆς μακαρίας Ἑλένης.

Δίδωσιν ἡμῖν Ἑλένη ταύτην χάριν

βλέπειν τό σῶσαν ἐκ φθορᾶς ἡμᾶς ξύλον.

Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ, μνήμη τῆς εὑρέσεως τῶν τιμίων ἥλων.

Φανέντες ἧλοι Βασιλεῖ, τοῦ μέν κράνους

Ἄγαλμα κεῖνται, τοῦ χαλινοῦ δέ κράτος.

Βλ. Μηναῖον Μαρτίου, ἔκδ. Ἀποστολικῆς Διακονίας,

Advertisements